Kısaca doğrudan temin
Doğrudan temin, kamu kurumlarının 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun 22. maddesinde sayılan durumlarda ihale yapmadan, piyasadan fiyat teklifi alarak alım yapmasıdır. Kanun doğrudan temini bir ihale usulü saymaz; açık ihale, belli istekliler arasında ihale veya pazarlık usulünden ayrı, daha kısa bir alım yoludur.
Doğrudan teminde ilan zorunluluğu, teminat ve uzun ihale takvimi yoktur. İdare ihtiyacını belirler, piyasa fiyat araştırması yapar ve uygun teklifi veren istekliden alımı gerçekleştirir. Bu nedenle küçük tutarlı ve acil ihtiyaçlarda en sık kullanılan alım yoludur.
Kanunun 22. maddesindeki başlıca durumlar
Doğrudan teminin hangi hâllerde yapılabileceği 22. maddede tek tek sayılmıştır. En sık karşılaşılanlar şunlardır:
- (a) İhtiyacın yalnız tek bir gerçek veya tüzel kişi tarafından karşılanabileceğinin tespit edildiği hâller.
- (b) İhtiyaçla ilgili özel bir hakka (ör. patent, telif) yalnız tek bir kişinin sahip olması.
- (c) Mevcut mal, ekipman veya hizmetlerle uyum ve standardizasyon için zorunlu alımların ilk alım yapılan kişiden yapılması.
- (d) Kanunda belirtilen ve her yıl güncellenen parasal tutarı aşmayan ihtiyaçlar ile temsil ve ağırlama kapsamındaki konaklama, seyahat ve iaşe alımları.
- (e) İdarenin ihtiyacına uygun taşınmaz mal alımı veya kiralanması.
Maddede bunlar dışında da bentler vardır; bir alımın hangi bende dayandığı ilanda ve idarenin onay belgesinde yazar. Sitedeki ilanların büyük çoğunluğu (d) bendine, yani parasal tutar sınırının altındaki alımlara dayanır. Ayrıntısı için 22/d limitleri sayfasına bakın.
Doğrudan temin nasıl işler?
- İdare ihtiyacını, kalemlerini ve miktarlarını belirler.
- Piyasa fiyat araştırması yapar: firmalardan fiyat teklifi ister. Bunun için çoğu idare EKAP'ta duyuru yayımlar.
- Duyuruda teklifin nasıl verileceği (e-posta, EKAP, elden veya posta), son gün ve saat, istenen belgeler yazar.
- Gelen teklifler karşılaştırılır; çoğunlukla en düşük fiyatlı uygun teklif seçilir.
- Alım, sözleşme ya da sipariş yazısıyla yapılır ve sonuç EKAP'a kaydedilir.
Rakamlarla doğrudan temin
Şu an Türkiye genelinde 4.368 doğrudan temin ilanı teklife açık. Bunların 3.352 tanesi mal alımı, 888 tanesi hizmet alımı, 125 tanesi yapım işi.
Doğrudan temin ilanları kısa sürelidir: yayın gününden son teklif gününe kadar ortanca süre 5 gün. Açık ilanların %17'inde bu süre 3 gün veya daha kısa.
Bir ilanda ortalama 4,1 kalem var; ilanların %58'i tek kalemlik alım.
En sık alım yapılan kategoriler: tıbbi cihaz ve sarf malzemesi (804), bakım ve onarım (507), yapı malzemesi, metal ve boru (273), elektrik malzemesi ve aydınlatma (230), ilaç ve aşı (227).
En çok ilan olan iller: İstanbul (530), Ankara (400), İzmir (334).
Doğrudan temin ile ihale arasındaki farklar
- İhalede ilan süreleri ve teminat zorunludur; doğrudan teminde yoktur.
- İhalede itiraz ve şikâyet yolu Kamu İhale Kurumu'na kadar gider; doğrudan teminde bu süreç uygulanmaz.
- İhale yaklaşık maliyet ve yeterlik kriterleriyle yürür; doğrudan teminde idare piyasadan teklif toplayarak hızlı karar verir.
- Doğrudan teminde işler kısımlara bölünerek parasal sınırın altında tutulamaz; bu, kanunun yasakladığı bir uygulamadır.
Bu sayfa bilgi amaçlıdır. Kesin hüküm için 4734 sayılı Kanun'un güncel metnine ve Kamu İhale Kurumu düzenlemelerine bakın.